ESCULTURA

Non chegou aos nosos días ningunha das súas esculturas. O proxecto escultórico de Leonardo do que máis se sabe é o dunha estatua ecuestre que representaba a Francisco Sforza, pai de Ludovico o Mouro.  Excedía en tamaño as outras dúas estatuas ecuestres de bronce feitas no Renacemento: Gattamelata de Donatello en Padua e Bartolomeo Colleoni de Verrocchio en Venecia.  Leonardo executou en arxila o modelo, coñecido como o "Gran Cabalo".  Estaba previsto que fose unha escultura en bronce, de 8 metros de altura, e alzaríase en Milán. Preparáronse 70 toneladas de metal para moldeala, mais o monumento quedou sen acabar durante varios anos, o que non era inusual en Leonardo.  En 1495 o bronce usouse para fabricar canóns para o duque nun intento de salvar Milán dos franceses baixo o reinado de Carlos VIII de Francia en 1495. Por iniciativa privada, ergueuse en 1999 en Nova York unha escultura construída segundo os seus planos, que foi doada á cidade de Milán, onde foi instalada.

DEBUXO

Leonardo non foi un pintor prolífico pero, en cambio, foi un debuxante moi produtivo; chegou a encher os seus diarios de pequenos esbozos e debuxos moi detallados para deixar constancia de todo o que atraese a súa atención. Ademais das notas, existen numerosos estudos das súas pinturas, e algúns son bosquexos preparatorios de obras como a Adoración dos Magos, A Virxe das rochas ou A Última Cea. O seu primeiro debuxo datado é a Paisaxe do val do Arno de 1473, onde se pode observar o río, as montañas, o castelo Montelupo e, no fondo, as explotacións agrícolas feitas con gran detalle, Entre outros debuxos de interese destacan numerosos estudos "caricaturescos" que, aínda que esaxerados, parecen estar baseados na observación de modelos vivos. Vasari refire que cando Leonardo vía unha persoa que tiña unha cara interesante, seguíaa durante todo o día para poder observala e debuxala con detemento.

Outro exemplo da curiosidade de Leonardo é un macabro debuxo de Bernardo di Bandino, un dos asasinos de Xuliano de Medici na conspiración dos Pazzi, logo de ser colgado nunha das fiestras do Pazo de Xustiza de Florencia, o 29 de decembro de 1479, debuxo que se conserva no Museo Léon-Bonnat de Baiona, adquirido por León Bonnat en 1884.

DÉCADA DE 1500

Entre 1503 e 1506 traballou nun pequeno retrato, A Gioconda, probablemente o cadro máis famoso da pintura occidental. A obra representa probablemente a Lisa Gherardini, esposa de Francesco del Giocondo, un mercador de teas de Florencia. Foi un cadro moi querido por Leonardo e que tivo con el ata a súa morte. É salientable o seu bo estado de conservación e o feito de que non teña ningún signo visible de reparacións, sobrecapa ou sobrepintados, feito moi raro nunha pintura desta época.

Outra obra destacable é A Virxe, o Neno Xesús e santa Ana, pintada contra 1510, e que foi copiada moitas veces. A obra influíu sobre todo en Michelangelo, Rafael Sanzio e Andrea del Sarto, e a través deles, en Pontormo e Antonio da Correggio. O estilo da composición foi adoptado en particular por pintores venecianos como Tintoretto e Paolo Veronese. Unha das últimas pinturas de Leonardo foi o San Xoán Bautista, na que usou como modelo a Salai.

DÉCADA DE 1490

Entre 1495 e 1498 Leonardo realizou A Última Cea, que representa a última comida compartida por Xesús cos seus discípulos; foi executada directamente sobre un muro do convento de Santa Maria delle Grazie en Milán. Leonardo traballaba do alba ao crepúsculo sen deterse para comer, e deixaba de traballar os tres ou catro días seguintes, o que topou coa incomprensión do prior do convento. É unha obra mestra na súa concepción e caracterización, que recibiu a admiración de artistas do talle de Rubens e Rembrandt. A obra tivo que ser restaurada constantemente debido á técnica utilizada por Leonardo, e logo dun tempo xa foi descrita por unha testemuña como unha obra «totalmente danada». Malia todo, é unha dás obras de arte máis reproducidas.Entre 1499 e 1500, Leonardo pintou unha representación de Santa Ana, a Virxe, o Neno e san Xoaniño, tamén chamada Cartón de Burlington House, realizada con xiz negro, albaialde e difumino sobre oito follas de papel pegadas.

DÉCADA DE 1480

Na década de 1480, Leonardo recibiu dous grandes encargos e comezou a traballar para outra obra que foi igualmente de grande importancia en termos de composición.Desgraciadamente, dúas delas nunca foron terminadas, e a terceira foi sometida a un proceso de negociación para a finalización e ou pago.A fixación audaz e innovadora dá composición de San Xerónimo, Foi un cadro moi complexo, e Leonardo realizou numerosos debuxos e estudos preparatorios, incluíndo un moi detallado para a perspectiva lineal dunha ruína de arquitectura clásica que serve de fondo á escena. Pero, en 1482, a petición de Lourenzo de Medici, Leonardo marchou a Milán para gañar vos favores de Ludovico Sforza, de xeito que abandonou a creación do cadro.A terceira obra importante deste período é A Virxe dás rochas, que foi un encargo dá confraría dá Inmaculada Concepción de Milán. A pintura serviría para encher un gran retablo xa construído, e tivo unha elaboración case tan complexa coma a Adoración dous Magos, malia conter só catro personaxes, e describir unha paisaxe en lugar dun fondo arquitectónico , ou cadro puido ser terminado.

PINTURA

A pesar da relativa toma de conciencia e a admiración que Leonardo espertou como científico e inventor nos últimos anos, a súa fama descansou sobre as súas creacións como pintor de varias obras, autenticadas ou que se lle atribúen, e que foron consideradas grandes obras mestras do patrimonio universal.As súas pinturas son soadas. Por unha banda, foron copiadas e imitadas polos estudantes, e por outra foron o centro de debate e controversia entre os especialistas.Entre as calidades, cabo destacar as técnicas pictóricas innovadoras que empregou, o sentido da composición e o uso sutil dous sfumatos de cores, o coñecemento profundo da anatomía humana e animal, da botánica e a xeoloxía, a utilización que facía da luz, etc .Leonardo realizou numerosos retratos de mulleres, pero tan só se lle coñece un retrato de home, ou dun músico. Tamén debuxou esbozos caricaturescos dous seus contemporáneos na moda da arte grotesca.Nos seus debuxos e pinturas introduce unha concepción innovadora en relación á perspectiva.O consideraba que as artes pictóricas forman parte dunha ciencia e tiña moito interese polos fundamentos científicos e o control racional da pintura.Leonardo era un pintor compulsivo que decote esbozaba grandes obras pictóricas para deixalas, ao cabo, sen rematar.

ÚLTIMOS ANOS EN FRANCIA

En novembro de 1515, Leonardo deseñou un novo proxecto sobre a disposición do barrio de Medici en Florencia. O 19 de decembro, estivo presente na reunión entre Francisco I e o papa León X que se celebrou en Bolonia. Francisco I encargoulle a Leonardo un león mecánico que puidese andar e co detalle de que o peito se abrise para amosar unha flor de lis. Non sábese para que ocasión foi concibido este león, pero pode ter relación coa chegada do rei a Lión, ou coas conversacións de paz entre o rei e o papa. En 1516 marchou a Francia xunto co seu axudante, o pintor Francesco Melzi, e quizais tamén con Salai; ou seu novo mecenas e protector, o rei de Francia Francisco I, instalounos na casa onde este vivira na súa nenez, o castelo de Clos-Lucé, preto do castelo de Amboise. Foi o primeiro pintor, primeiro enxeñeiro e primeiro arquitecto do rei,e recibiu unha pensión de 10.000 escudos. O rei estaba fascinado con Leonardo e tratouno como un pai. En 1518 participou nas celebracións do bautizo do Delfín e dás vodas de Lourenzo de Medici cunha sobriña do rei francés. O 23 de abril de 1519, Leonardo, enfermo desde había varios meses, redactou o seu testamento perante un notario de Amboise. Pediu un sacerdote para confesarse e recibir a extremaunción. Finou ou 2 de maio de 1519, en Cloux, á idade de 67 anos.